خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )

295

بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )

بيانات فوق ، منتج خواهد بود و نتيجه نيز استصحابى است ، زيرا متصله‌اى كه در قوت منفصله باشد ، هميشه لزومى است . چنان‌كه گفته‌ايم ، نتيجهء اختلاط اتفاقى و لزومى و استصحابى خواهد بود . بنابراين ضروب منتج در اين نوع ، چهل و هشت ضرب است . تمام اين نتايج متصلهء موجبه بوده ، هر متصلهء موجبه ، متلازم سالبه‌اى است . بنابراين مىتوانيم نتيجه را متصلهء سالبه‌اى قرار دهيم كه لازم آن موجبه باشد . نتايجى كه لزومى باشند ، افزون بر اين لازم ، لازم ديگرى هم دارند و آن منفصلهء موجبهء غيرحقيقى است كه مانع جمع بوده ، از عين مقدم و نقيض تالى تشكيل شده است ، يا منفصلهء غيرحقيقى مانع خلوى كه از نقيض مقدم و عين تالى تشكيل شده است ، يا منفصله‌هاى سالبه‌اى كه از عين هردو ( مقدم و تالى ) تأليف گرديده‌اند . بنابراين اگر بخواهيم نتيجهء اقتران ، به صورت منفصله باشد ، مىتوانيم يكى از اين منفصلات را نتيجه قرار دهيم . اما نتايجى كه لزومى نيستند ، داراى لازمى كه موجبهء منفصله باشد ، نيستند ، بنابراين نتايج آن‌ها نمىتوانند منفصلهء موجبه باشند . نوع دوم : متصلهء صغرى و اشتراك در مقدم هرگاه صغرى لزومى باشد - خواه لزومى ايجابى يا سلبى - و كبرى مانع خلو - حقيقى يا غير حقيقى - و نيز هردو مقدمهء كلّى باشند ، نتيجه متصله‌اى كلّى است كه از نقيض اصغر و عين اكبر ، يا از عين هردو تشكيل مىشود . بيان آن از راه تأليف عكس نقيض عين صغرى يا لازم آن با متصله‌اى است كه از نقيض اوسط و عين اكبر به دست مىآيد ، خواهد بود و بر اين اساس از شكل اوّل متصلات نتيجه حاصل مىشود . همچنين اگر عين صغرى ، يا لازم آن با متصله‌اى كه از عين اوسط و نقيض اكبر تأليف شود ، در صورتى كه كبرى حقيقى باشد ، نتيجه‌اى كه از شكل سوم حاصل شده ، جزئى است و به همين بيان اگر كبرى مانع جمع - حقيقى يا غيرحقيقى - باشد ، همين نتيجه لازم مىآيد . ولى اين نتيجه از عين اصغر و نقيض اكبر يا از نقيض هردو است . براساس اين بيان ، معلوم مىشود كه چهارده ضرب منتج هستند . هفت ضرب در